„Wydaje się, że dzieje wina są nierozerwalnie związane z. postawą dionizyjska, że tu leży jedna z przyczyn sukcesu zarówno Dionizosa, jak i wszelkich ekstatycznych kultów, tajemnych misteriów i tego wszystkiego, co nazywamy przebieraniem miary, apolińskiej miary!
Delfy, centrum życia religijnego starożytnej Grecji, były miejscem kultu Apollina i Dionizosa, a więc niejako pod jednym dachem adorowano umiar i szał. Zlanie się tych dwóch nurtów tworzyło dopiero pełnię. Kulty Apollina i Dionizosa były biegunowo odmienne, ale także komplementarne. Czytając Homera odnosimy wrażenie, że w religii greckiej dawał się odczuwać brak postawy dionizyjskiej, toteż ekstatyczny orszak, przybyły z Tracji czy z Bliskiego Wschodu, spotkał się z tak entuzjastycznym przyjęciem. Orszak Dionizosa szedł zwycięskim, choć należałoby powiedzieć komplementarnym pochodem przez krainę Apollina.
21Por. F. Nietzsche, Narodziny tragedii. Warszawa 1901
22A. Kępiński. Rym życia. Kraków 1983. s. 201.
Dionizos był jednym z bóstw „ludzkich", umierających i zmartwychwstających, i za to go kochano, garnięto się doń. Postawa dionizyjska jest jednak właściwa także ludziom niewierzącym, areligijnym. Ci ostatni, sięgając po wino. sięgają wszelako po napój boski, sakralny, chcąc nie chcąc stają w orszaku boga, „dotykają" mistycyzmu. Dionizos, jako bóg zmartwychwstający i jako bóg wina, skupia więc wokół siebie zarówno potrzebujących misterium, łaknących mistycznego oswojenia ze śmiercią i odrodzeniem, jak i tych, u których przeważa bezideowa, czysto psychologiczna potrzeba „nocy". Jednym i drugim podaje kielich wina.“(12)